Voorbereiding: begin op tijd
Veel reizigers wachten te lang met het regelen van vaccinaties. Sommige vaccins vereisen meerdere doses die weken tot maanden uit elkaar liggen, en je lichaam heeft bovendien tijd nodig om immuniteit op te bouwen. Het advies is om minimaal zes tot acht weken vóór vertrek een afspraak te maken bij de huisarts of de GGD-reizigerskliniek.
📅
Begin tijdig
Plan een consult minimaal 6–8 weken voor vertrek. Voor reizen naar Afrika of Azië is 10–12 weken aan te raden, zodat alle vaccins volledig zijn opgebouwd voor je vertrekt.
🏥
GGD Reizigersadvies
De GGD-reizigerskliniek geeft persoonlijk advies op basis van je bestemming, reisduur en gezondheidssituatie. Een consult kost doorgaans €30–60 en is meer dan de moeite waard.
📄
Geel boekje
Het internationale vaccinatieboekje (ook wel het "gele boekje") is het officiële bewijs van je vaccinaties. Voor sommige landen is dit verplicht bij de grens — zorg dat het altijd bij je reisdocumenten zit.
Tijdlijn: wat doe je wanneer?
10–12 weken voor
Maak een afspraak bij de GGD-reizigerskliniek of je huisarts. Breng je reisroute, reisduur en eventuele bestaande vaccinaties mee. De arts stelt een persoonlijk vaccinatieschema op.
6–8 weken voor
Eerste doses en malariamedicatie bespreken. Vaccins zoals Hepatitis B vereisen meerdere doses. Bespreek ook of je malariamedicatie nodig hebt en welk type het beste bij je past.
2–4 weken voor
Eventuele herhaaldoses en apotheek. Haal eventuele tweede doses en haal je malariamedicatie op bij de apotheek. Controleer of het gele boekje correct is ingevuld en ondertekend.
1–2 dagen voor
Start malariamedicatie (indien van toepassing). Afhankelijk van het type medicijn begin je één tot twee dagen voor vertrek — of zelfs drie weken eerder. Raadpleeg de bijsluiter of je arts.
Op reis
Neem het gele boekje, medicatie en een EHIC-kaart mee. Sla ook het telefoonnummer van je alarmcentrale en de dichtstbijzijnde ambassade op in je telefoon.
💡 Tip: controleer ook je basisvaccinaties
De GGD bekijkt ook of je basisvaccinaties nog actueel zijn. Denk aan DTP (difterie, tetanus, polio) en mazelen. Veel volwassenen hebben een herhaaldosis nodig die ze jaren geleden al hadden moeten halen.
Aanbevolen vaccinaties per regio
Onderstaand overzicht geeft een globaal beeld van de aanbevolen en verplichte vaccinaties per regio. Het is uitdrukkelijk geen medisch advies — de exacte aanbevelingen hangen af van je bestemming, reisroute, verblijfsduur en persoonlijke gezondheidssituatie. Raadpleeg altijd een arts of de GGD voor persoonlijk advies.
| Regio |
Verplicht* |
Aanbevolen |
Malaria |
| West-Europa |
— |
Basisvaccinaties up-to-date houden |
Geen risico |
| Oost-Europa & Balkan |
— |
Hepatitis A, teken-encefalitis (TBE) bij natuur |
Geen risico |
Noord-Afrika
Egypte, Marokko, Tunesië |
— |
Hepatitis A, tyfus, rabies (bij langverblijf) |
Beperkt risico |
Sub-Sahara Afrika
Tanzania, Kenia, Rwanda |
Gele koorts (sommige landen) |
Hepatitis A & B, tyfus, rabies, meningokokken, polio |
Hoog risico |
Zuidoost-Azië
Thailand, Vietnam, Indonesië |
— |
Hepatitis A & B, tyfus, Japanse encefalitis, rabies |
Afhankelijk van gebied |
Zuid-Azië
India, Nepal, Sri Lanka |
— |
Hepatitis A & B, tyfus, Japanse encefalitis, rabies, polio |
Risico in delen |
Latijns-Amerika
Brazilië, Peru, Ecuador |
Gele koorts (bij bezoek Amazone) |
Hepatitis A & B, tyfus, rabies |
Risico in delen |
Midden-Oosten
Jordanië, Oman, Saoedi-Arabië |
Meningokokken (Mekkabedevaart) |
Hepatitis A, tyfus, rabies |
Beperkt risico |
Oceanië
Australië, Nieuw-Zeeland |
— |
Hepatitis A (routineadvies) |
Geen risico |
■ Hoog risico of verplicht
■ Aanbevolen / afhankelijk van regio
■ Geen of beperkt risico
⚠️ Gele koorts: verplicht bewijs bij de grens
Voor sommige landen in Afrika en Zuid-Amerika is een geldig gele koortsattest verplicht om het land in te reizen. Dit geldt ook als je via een tussenstop door een gele koortsland reist. Zonder het gele boekje kun je worden geweigerd of worden gevaccineerd op het vliegveld — in minder hygiënische omstandigheden.
Malaria: preventie en medicatie
Malaria is een levensgevaarlijke infectieziekte die wordt overgedragen door de vrouwelijke Anopheles-mug. De ziekte komt voor in grote delen van Sub-Sahara Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Er bestaat geen vaccin dat volledige bescherming biedt — preventie bestaat uit een combinatie van muggenbestrijding en preventieve medicatie.
⚠️ Malaria is dodelijk zonder behandeling
De ziekte kan binnen 24 tot 72 uur na de eerste symptomen levensbedreigend worden. Koorts na terugkeer uit een malariagebied is een medische noodtoestand totdat het tegendeel is bewezen. Ga direct naar een arts of spoedeisende hulp — ook als je medicatie hebt geslikt.
Vergelijking malariamedicatie
Er zijn drie veelgebruikte soorten malariaprofylaxe beschikbaar in Nederland. Welk type het meest geschikt is, hangt af van je bestemming, reisduur, gezondheid en eventuele bijwerkingen. Bespreek dit altijd met een arts.
Atovaquon/Proguanil
Handelsnaam: Malarone
Wanneer starten1–2 dagen voor
Na terugkeer7 dagen doorslikken
FrequentieDagelijks
Geschikt voorKorte reizen, Afrika
Kosten±€3–5 per dag
BijwerkingenMaagklachten (bij inname)
Doxycycline
Generiek geneesmiddel
Wanneer starten1–2 dagen voor
Na terugkeer4 weken doorslikken
FrequentieDagelijks
Geschikt voorLange reizen, backpackers
Kosten±€0,50–1 per dag
BijwerkingenLichtgevoeligheid, maag
Mefloquine
Handelsnaam: Lariam
Wanneer starten3 weken voor
Na terugkeer4 weken doorslikken
FrequentieWekelijks
Geschikt voorAfgelegen gebieden
Kosten±€2–3 per week
BijwerkingenNachtmerries, duizeligheid
Aanvullende maatregelen
Medicatie alleen biedt nooit honderd procent bescherming. Combineer het altijd met de volgende aanvullende maatregelen om het risico zo laag mogelijk te houden:
- Gebruik DEET-houdend insectenwerend middel (minimaal 30–50% DEET) op onbedekte huid, zeker bij schemering en 's nachts.
- Draag luchtige, lichtgekleurde kleding die armen en benen bedekt bij het vallen van de avond.
- Slaap onder een muskietennetten — bij voorkeur geïmpregneerd met permethrin.
- Houd ramen en deuren gesloten of gebruik klamboes; mug-spiralen en elektrische verdampers bieden aanvullende bescherming.
Gezond blijven onderweg
Naast vaccinaties en malariaprofylaxe zijn er tal van aandachtspunten om gezond op reis te blijven. Reizigersdiarree, zonuitputting en voedselvergiftiging zijn de meest voorkomende gezondheidsproblemen onder reizigers — maar vrijwel allemaal te voorkomen met de juiste voorzorgen.
💡 "Boil it, cook it, peel it or forget it"
Dit oude reizigersgezegde geldt nog steeds. Eet alleen vers bereid, gaar voedsel. Vermijd rauw vlees, ongepasteuriseerde zuivel, ijsklontjes en voorgesneden fruit van straatverkopers in risicogebieden.
Praktische gezondheidstips
-
1
Drink alleen veilig water. Gebruik in twijfelgeval flessenwater (let op een onbeschadigd kapsel), of zuiver kraanwater met zuiveringstabletten of een reisfilter. Vermijd ijsklontjes in landen met twijfelachtige waterkwaliteit.
-
2
Was regelmatig je handen. Handen wassen met zeep vóór elke maaltijd en na toiletbezoek is de eenvoudigste en meest effectieve manier om reizigersdiarree en andere infecties te voorkomen. Neem desinfecterende handgel mee voor onderweg.
-
3
Bescherm je tegen de zon. Gebruik dagelijks zonnebrandcrème met minimaal SPF 30, draag een pet en zoek schaduw op tijdens het heetst van de dag (11:00–15:00 uur). Hitteberoerte en ernstige zonnebrand zijn gevaarlijker dan veel reizigers denken.
-
4
Blijf goed gehydrateerd. In warme klimaten verlies je meer vocht dan je doorhebt. Drink minimaal 2–3 liter water per dag en vermijd overmatig alcoholgebruik, zeker bij hoge temperaturen en fysieke inspanning.
-
5
Neem een reisgeneesmiddelenkit mee. Denk aan: pijnstillers, middelen tegen reizigersdiarree (ORS-zakjes en loperamide), wonddesinfectiemiddel, pleisters, antihistaminica en eventueel breedspectrumantibiotica op recept van je arts.
-
6
Let op bij zwemmen in zoet water. In meren en rivieren in Sub-Sahara Afrika bestaat het risico op bilharzia (schistosomiasis). Vermijd contact met stilstaand of langzaam stromend zoet water in risicogebieden zoals Tanzania, Oeganda en Malawi.
-
7
Reizigersdiarree: niet altijd direct medicatie. Lichte diarree gaat bij gezonde volwassenen vaak vanzelf over. Drink voldoende water met ORS om uitdroging te voorkomen. Zoek wél een arts op bij bloed in de ontlasting, hoge koorts of aanhoudende klachten langer dan 48 uur.
-
8
Koorts na terugkeer: direct naar de huisarts. Koorts die optreedt binnen drie maanden na terugkeer uit een risicogebied is altijd een reden om direct medische hulp te zoeken. Noem expliciet welke landen je hebt bezocht — ook al lyk je er zelf niet ziek genoeg voor.
Combineer je gezondheidsvoorbereiding met een goede reisverzekering die medische kosten en repatriëring dekt. Controleer ook je documenten: een geldig paspoort en visum zijn net zo essentieel als je vaccinatiebewijs.